Bilim Haberleri 1 0

NASA, Ay’ın keşfi ile ilgili temel prensipleri anlattığı Artemis Mutabakatı’nı duyurdu

İnsanlığın 2024 yılında uydumuz Ay’a kalıcı olarak geri dönmesi kapsamında yürütülen Artemis Girişimi ile gündem daha çok işin teknik boyutu etrafında şekilleniyor. Daha çok Ay Geçidi ve kişileri Ay yüzeyine indirecek uzay araçlarının geliştirilmesine yönelik oluşan gündem, NASA’nın yayınladığı ve Artemis Programına ortak olmak isteyen devlet ile şahsi şirketlerin uyması gereken kuralların ana hatlarını belirleyen Artemis Mutabakatı ile değişti.

NASA’nın Artemis girişimi kapsamında Ay’da uzun periyodik varlık göstermek istemesi ve müttefiklerinin de bu mealde laf konusu plan etrafında mutabakat sağlamasına yönelik ortaya konan prensiplerin en dikkat cazibeli başlığı ise uydumuzda kurulacak üsler etrafında kurulacak “güvenli bölgeler” konusu. Mutabakat metnine rakip devlet yahut şirketlerin “zararlı girişimlerinin” engellenmesi ismine konulan inançlı nahiye konusu şimdiden tartışmaların odağı olmuş durumda.

Rusya, tepki gösterirken Çin ise temkinli yaklaştı

Bu hususta en çok reaksiyon ise iddia edileceği üzere Rusya ve Çin’den gelmiş. Rusya Uzay Ajansı Lideri Dmitry Rogozin, Washington Idaresini gaye aldığı açıklamasında NASA’nın ortaya koyduğu mutabakatı işgal senaryosuna benzetmiş. Rogozin, Twitter üzerinden yaptığı açıklamada, “İşgal mantığı velev Irak velev Ay olsun değişmiyor. İstekliler koalisyonuna start verildi. Bundan fakat Irak ya da Afganistan çıkar.” tabirlerini kullanmış.

Çin ise tüm iştirakçilerle iş birliği yapmak istediğini tabir ederken “insanlığın ortak çıkarları için ek sunmaya hazırız.” biçiminde açıklamalarda bulunmuş. Gelgelelim Dış Uzay Muahedesine atıfta bulunan memleket, Ay ve öbür gök cisimlerinin hiçbir suretle rastgele bir tek memleketin idaresi ve denetimi altına alınamayacağı unsuruna vurgu yapmış.

Kimilerine nazaran inançlı yerler konusunda net olmayan bahis aslında bu ortamların büyüklüğünün nasıl ve kim tarafından belirleneceği hususu. NASA Yöneticisi Jim Bridenstine bu hususta kelam konusu nahiyelerin doğal bir biçimde ortaya çıkacağı ve hiçbir biçimde malûm bir zümreye tahsis edileceği meali çıkmaması gerektiğini söylemiş. Bridenstine’ın bu mevzuya, “Temel olarak bu iş şöyle işleyecek. Ben senin işine sen de benim işime karışmayacaksın. Böylelikle hepimiz uzayda işimize bakacağız.” Kelamlarıyla açıklık getirdiği görülüyor. Lakin Kanada’da bulunan McGill Üniversitesi Hava ve Uzay Hukuku kısmı Talim Üyesi Ram Jakhu’ya nazaran bu husus o kadar da kolay değil. Inançlı yerlerin gerekli olduğunu tabir eden akademisyen, bunlarla ilgili had hususun değerli olduğunu aksi halde bunun “bir alanın birine tahsis edilmiş olması” durumunu doğurabileceğini hatırlatıyor.

Mutabakat metninde nokta alan diğer bir unsur ise kişisel şirketlerin Ay’dan çıkarılacak maden ve minerallere sahip olma hakkıyla ilgili. Aslında ABD senatosunun bu manada 2015 yılında almış olduğu bir karar bulunuyor. Lakin milletlerarası hukukta geçerliği olmayan bu karar, Artemis Mutabakatı ile milletlerarası kabul görecekmiş üzere duruyor. Kelam konusu unsurun şahsi şirketler için kıymetli olduğunu söyleyen eski NASA Yönetici Yardımcısı Lori Garver, “Özel şirketler, çıkardıkları madenlerin yasal boşluklar nedeniyle kendilerinde kalmayabileceğini düşünürlerse neden bu zahmete girsinler ki? Münasebetiyle Artemis Mutabakatı ile giderilecek bu pürüz, uzayın keşfine yönelik gelişmelere hayli olumlu ekler sağlayacaktır.” demiş.

Tüm bu tartışmaların gölgesinde bir açıklama da NASA’nın Memleketler arası Bağlar Kısmı Yönetici Yardımcısı Mike Gold’dan gelmiş. Gold, yaptığı açıklamada “Ortaya konan prensiplere, uzaya hizmet düzenleyen aklıselim hiçbir memleketin itiraz edeceğini düşünmüyorum.” derken Mutabakat ile ilgili enteresan bir benzetme de yapmış. Gold, açıklamasının devamında uzayı bir savaş ortamından fazla iş birliği ortamı görmek gerektiğini söylerken “Gelecek umarız ki Star Wars’dan daha çok Star Trek’e emsal. Pürüzler aşıldığında bunun gerçek olacağına inanıyorum.” tabirlerini kullanmış.

Kaynakça https://www.thejakartapost.com/life/2020/05/16/star-trek-not-star-wars-nasa-releases-basic-principles-for-moon-exploration-pact.html https://www.engadget.com/nasa-artemis-accords-202748982.html

Kaynak: Donanimhaber

{admin}

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir