Erbil-Bağdat uzlaşısı sağlanırsa Irak-Türkiye petrol çizgisi tekrar canlanabilir

ABD ile Irak Kürt Bölgesel İdaresi’nin (IKBY) güç mutabakatlarına ait haber akışının akabinde, Erbil-Bağdat sınırında sağlanabilecek muhtemel bir uzlaşının Irak-Türkiye petrol boru çizgisinin yine devreye alınmasına yer hazırlayabileceği öngörülüyor.

IKBY Başbakanı Mesrur Barzani’nin Washington temasları sırasında HKN Energy ve Western Zagros ile toplam 110 milyar dolarlık güç muahedeleri imzalandığı açıklandı.

Ancak Irak merkezi idaresi, doğal kaynakların tüm Irak halkına ilişkin olduğu ve yatırım kararlarının sırf Bağdat tarafından alınabileceği tarafındaki anayasal çerçeveyi hatırlatarak, mutabakatların geçersiz olduğunu ilan etti. IKBY ise mutabakatların yasal desteğe sahip olduğunu savunuyor.

Uzmanlar, güç mutabakatlarının bölgedeki arz güvenliği ve ABD-IKBY münasebetleri açısından kritik olduğunu, tıpkı vakitte Bağdat-Erbil müzakerelerini hızlandırarak Irak-Türkiye petrol boru çizgisinin tekrar devreye alınmasına imkan tanıyabileceğini belirtiyor.

Erbil-Bağdat sınırı 2003’ten beri gergin

Saddam Hüseyin rejiminin 2003’te devrilmesiyle birlikte Irak’ta başlayan yeni siyasi devirde, IKBY’nin tek taraflı imzaladığı güç muahedeleri ve bütçe hissesi üzere bahisler uzun müddettir Erbil-Bağdat sınırında tansiyon yaratıyor.

Irak Yüksek Federal Mahkemesi, 2022’de IKBY’nin kendi petrol ve gaz yasasının anayasaya muhalif olduğuna ve petrol gelirlerinin Bağdat’a teslim edilmesi gerektiğine karar verdi. Bu karar, IKBY’nin güç dalında önemli kayıplara yol açtı.

Irak-Türkiye Petrol Boru Çizgisi 2023 prestijiyle operasyonel hale gelmiş olsa da Erbil ve Bağdat ortasındaki uyuşmazlıklar sevkiyatın başlamasını engelledi. Bu durum bölgede yaklaşık 20 milyar dolarlık ziyana yol açtı.

“Erbil-Bağdat uzlaşısı güç sıkıntılarının tahliline kapı aralayabilir”

Ortadoğu Araştırmaları Merkezi (ORSAM) Irak Çalışmaları Araştırmacısı Sercan Çalışkan, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, ABD ile IKBY ortasında imzalanan mutabakatların akabinde Erbil ve Bağdat ortasında sağlanabilecek muhtemel bir uzlaşının, öteki güç temelli meselelerin tahliline de kapı aralayabileceğini belirtti.

Çalışkan, Kerkük-Ceyhan Petrol Boru Çizgisi üzerinden ihracatın yine başlamasının Türkiye açısından kritik bir bahis olduğuna dikkati çekerek, “Bu bağlamda, taraflar ortasında güç paylaşımı ve ihracat altyapısına ait uzlaşının sağlanması, Bağdat-Erbil sınırındaki müzakerelerin hızlanmasına ve teknik sürecin tekrar işletilmesine taban hazırlayabilir.” dedi.

Taraflar ortasında uzlaşı sağlanması durumunda Türkiye’nin Irak’taki taraflar ortası meselelerin tahlili ve istikrarı destekleyen tavrını sürdürmesinin beklenebileceğini anlatan Çalışkan, Türkiye üzerinden gerçekleştirilecek petrol ihracatının tekrar başlamasının güç güvenliği açısından değer taşıdığını söyledi.

Çalışkan, bölgedeki krizlerin tahlilinin Türkiye açısından sırf güç güvenliği açısından değil, birebir vakitte bölgesel istikrarın korunması açısından da kıymetli olduğuna işaret ederek, şunları kaydetti:

“Türkiye-Irak münasebetlerinde hedeflenen 30 milyar dolarlık ticaret hacmine ulaşmak, bu manada sırf siyasi değil, teknik ve kurumsal ahengin da sağlanmasına bağlıdır. Ayrıyeten Kalkınma Yolu Projesi üzere büyük ölçekli stratejik teşebbüslerin hayata geçirilebilmesi için Irak’ın iç siyasi istikrarının ve ekonomik sürdürülebilirliğinin sağlanması Türkiye açısından da öncelikli bir kazanım olarak öne çıkmaktadır.”

ABD ve IKBY ortasındaki muahedeler bölge güç güvenliği açısından kritik rol oynuyor

Avrupa Güç Güvenliği İnisiyatifi Murahhas Üyesi Alberic Mongrenier ise ABD ve IKBY ortasındaki mutabakatların bölge güç güvenliği açısından değer taşıdığını belirterek, “Bu alanların geliştirilmesi gaz üretimini artırabilir ve elektrik üretiminde çarpan tesiri yaratabilir. Hatta bölgenin Irak’ın öteki kısımlarına elektrik satması bile mümkün hale gelebilir.” diye konuştu.

Mongrenier, 110 milyar dolarlık yatırımın bölgeye duyulan itimadın bir göstergesi olduğunu ve bu durumun daha fazla yabancı yatırımcıyı cezbedebileceğini söyledi.

Merkezi hükümetin mutabakatları tanımamasının, Türkiye üzerinden yapılacak petrol ihracatına ait müzakereleri zora sokabileceğini aktaran Mongrenier, “Anlaşmaların iptali, yatırımcı inancının zedelenmesine ve bölgenin güç güvenliğinin tehlikeye girmesine neden olabilir.” değerlendirmesinde bulundu.

Irak-Türkiye Boru Sınırı Mutabakatı düzenlenebilir

Middle East Economic Survey (MEES) Dergisi Körfez Uzmanı Yesar Al-Maleki de Bağdat’ın muahedeleri reddetmesinin temelinde, Erbil ile kapsamlı bir güç mutabakatı sağlanamamasının yattığını belirtti.

Al-Maleki, 2010’da revize edilen Irak-Türkiye Boru Sınırı Muahedesi’nin bu yıl sona ereceğini hatırlatarak, “Bu durum, çizginin yine düzenlenmesine fırsat yaratabilir. Ayrıyeten, Irak’ta 11 Kasım’da yapılması planlanan parlamento seçimleriyle yakından bağlı. Seçimler öncesinde yahut sonrasında hükümet kurulmasına yönelik kapsamlı bir siyasi uzlaşma görülebilir.” sözlerini kullandı.

Türkiye ile Irak ortasında Kerkük-Yumurtalık Ham Petrol Boru Sınırı Muahedesi’nin ve ilgili protokollerinin yenilenmesine ve 15 yıl boyunca uzatılmasına yönelik değişiklik muahedesi, 19 Eylül 2010’da imzalanmıştı.