Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan’dan dikkat çeken açıklama: Geniş tarifli işsizlik neden yükseliyor?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, geniş tarifli işsizlik oranlarının neden resmi işsizlik datalarından çok daha yüksek olduğuna dair dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
TBMM Plan ve Bütçe Komitesi’nde milletvekillerinin sorularını yanıtlayan Karahan, TÜİK’in bilgileri ortasındaki farkın nedenlerini açıkladı.
Karahan, açıklamasında çalışma şartlarını değiştirme isteğine vurgu yaptı.
Geniş tarifli işsizlik dorukta, işsizlik dipte
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) datalarına nazaran Türkiye’de işsizlik oranı ve geniş tarifli işsizlik oranı ortasında büyük bir fark bulunuyor.
TÜİK bilgilerine nazaran mevsim tesirinden arındırılmış işsizlik oranı 2024 yılında yüzde 8,7 düzeyinde gerçekleşirken geniş tarifli işsizlik yüzde 26,7 oldu. Geniş tarifli işsizlik bilgi setinin doruğuna çıkarken, işsizlik ise 12 yılın en düşük düzeyine geriledi.
2025 yılı datalarında de tablo değişmedi. Ocak ayında işsizlik oranı yüzde 8,4 düzeyinde, geniş tarifli işsizlik düzeyi ise yüzde 28,1 olarak gerçekleşti. Şubat ayında bu oranlar sırasıyla yüzde 8,2 ve yüzde 28,4 olarak gerçekleşti. TÜİK tarafında son açıklanan Mart 2025 işgücü istatistiklerinde nazaran ise işsizlik yüzde 7,9 olarak gerçekleşirken geniş tarifli işsizlik yüzde 28,8 düzeyinde oldu.
Geniş tarifli işsizlik neden işsizliğin zıddı tarafında hareket ediyor?
Karahan, TBMM Plan ve Bütçe Kuruluna yaptığı sunumun akabinde milletvekillerinin sorularını yanıtlarken işsizlik ve geniş tarifli işsizlik oranları ortasındaki farkla ilgili açıklamalarda bulundu.
Karahan, istihdama ait mikro bilgileri incelediklerini belirterek, geniş tarifli işsizliğin neden işsizliğin aksisi tarafında hareket ettiğine dair popülarite kazanan iki sav olduğunu söyledi.
Karahan “Bunlardan birincisi; aslında iş bulabileceğinden ümidini kesen insanların iş bulmayı bırakmış olması; ikincisinin ise yarı vakitli çalışan fakat tam vakitli çalışmak isteyen, hasebiyle işinden mutlu olmayan insanların artmış olması” dedi.
Bu nedenlerle işsizliğin düşük, atıl iş gücünün yüksek olduğu savının olduğunu belirten Karahan, bu iki savı da asıl nedenler olarak değerlendirmediklerini söyledi.
Karahan, geniş tarifli işsizliğin neden yüksek olduğunu açıkladı
Karahan, yaygın kanının tersine geniş tarifli işsizliğin sadece iş bulmaktan ümidini kesenler ya da yarı vakitli çalışanlardan kaynaklanmadığını, farklı bir iş arayışında olan tam vakitli çalışanların atıl iş gücünde sayıldığını ve yüzde 60’ının da tam vakitli işte çalıştığını söyledi.
Karahan geniş tarifli işsizliğin neden daha yüksek olduğunu açıklarken şu sözlere yer verdi:
“Farklı bir iş istediğini söyleyen beşerler atıl iş gücünde sayılıyor. Bu geniş kapsama nazaran işsiz sayılıyor. Bunların aslında yüzde 60’ı tam vakitli işte çalışıyor. Bu da aslında salgın devrinde ortaya çıkan ve yaygınlaşan çalışma şartlarını değiştirme isteğinin bir yansıması. Biz bu türlü olduğunu kıymetlendiriyoruz. Esnek çalışma modelleri de buna imkan veriyor.
Bir başka bulgumuz da, fiilî olarak haftada 40 saat ve üzeri istihdam edilip daha fazla çalışmak istediğini belirtenlerin oranının tıpkı beyanda bulunan fakat 40 saatin altında çalışan oranına yaklaşması. Yani burada daha diğer bir işte çalışmak istediğini söyleyenler yalnızca 40 saat altında çalışan, yarı vakitli çalışan beşerler değil, buradan kaynaklanmıyor.”
